از اوايل قرن بيستم و به دنبال افزايش جهاني جمعيت ، ش كل گيري سامانه اي از كشاورزي كه امروز كشاورز رايج خوانده مي شود نگراني هاي گوناگوني را نسبت به پيامدهاي اين سامانه برانگيخت و اين دغدغه ها در ميان سده گذشت ه با كاربرد بيش از حد نهادهاي ب رون مزرعه اي به ويژه كودها و آفت كش ها ، علفكش هاي شيميايي مصنوعي افزا يش يافت و تلاش براي يافتن رهيافت هاي جايگزين شدت گرفت كه در نتيجه منجر به پيدايش مفهوم كشاورزي پايدار با استفاده از محصولات ارگانيك شد.

كشاورزي ارگانيك : كشاورزي ارگانيك سامانه اي است كه تلاش مي كند تا محيط در آن به تعادلي دست يابد كه ضمن توليد بهينه بارور ي و حفظ حاصل خيزي خاك كنترل آفات ، و بيماريها وعلف هاي هرز به كمك تقويت فرايندها و چرخه هاي زيستي و طبيعي حاصل شود و نهاده هاي

( انرژي و منابع محيطي نيز به شكل غير افراطي و كار آمد به كار برده شود . هاجز ( 1981

واژه ارگانيك

لرد نورث بورن ، نخستين فردي است كه از واژه ارگانيك در كشاورزي در كتاب خود ( نگاهي به زمين ) كه در سال 1940 ( در بحبوحه جنگ جهاني دوم ) نوشته شده استفاده كرد.

كشاورزي ارگانيك به دنبال دو هدف عمده است :

1 تقويت پايداري سامانه هاي كشاورزي ( حفظ توليد براي تامين نياز هاي جمعيت روبه رشد انساني بدون آسيب زدن به محيط )

2 اتكاي هرچه بيشتر سامانه كشاورزي به نهاد ه ها و منابع محلي و عدم وابستگي به نهاده هاي برون مزرعه اي

1-      سفيدك دروغي يا كركي خيار(Pseudoperonospora Cubensis)

اين بيماري بيشترين خسارت را به گلخانه داران وارد مي كند و حداقل يك ماه توليد خيار را متوقف مي كند.كه در بين گلخانه داران به سرخك معروف است، اين قارچ در هواي گرم ومرطوب ظاهر مي شود و بوسيله تهويه، ابزار و ادوات و حركت كارگران بين رديف ها گسترش مي يابد.

كنترل: استفاده از ارقام مقاوم، تقويت بوته ها با كود هاي حاوي فسفر وپتاس ، كاهش رطوبت ، هرس برگهاي آلوده

استفاده از قارچ كش هاي مسي و در صورت پيشروي قارچ استفاده از متالاكسيل مانكوزب 100 گرم در 100 ليتر آب بعلاوه200 سي سي كود برگ حاوي P,K

استفاده از قارچ كشهاي بليرام دف – اكويشن پرو- فلينت- اكسي كلرو مس و ...

نكته: در زمان آلودگي بوته ها به اين بيماري مصرف كود هاي ازت دار بايد به حداقل برسد.

2-      بوته ميري خيار يا مرگ گياهچه:(Damping off )

در ابتداي رشد بوته ها ي خيار ممكن است ريشه و طوقه و بوته به يكي از قارچ هاي  پتيوم، فوزاريوم، ريزوكتونيا و فايتفترا آلوده شده باشد و در نهايت منجر به مرگ بوته شود. در سال اول كاشت حمله اين قارچ كم است ولي در سالهاي بعد خسارت آن زياد مي شود.

كنترل: مديريت تهويه خاك، كنترل رطوبت ودماي گلخانه، آبياري قطره اي بجاي غرقابي، ضد عفوني كود دامي با گوگرد گرانول ، اطمينان از پوسيده بودن كود دامي،ضد عفوني خاك با بخار آب داغ، در صورت انتشار قارچ بعد از كاشت خيار حذف بوته هاي آلوده استفاده از قارچ كش متالاكسيل به ميزان 5 گرم به فاصله 10سانتي طوقه زير خاك و سمپاشي با يكي از سموم قارچ كش سيستميك .

3-      سفيدك حقيقي يا پودري(Sphaerotheca fuliginea )

آلودگي به اين قارچ بيشتر در هواي مرطوب و خنك رخ مي دهد، ميزبان واسط اين قارچ علف هاي خانواده آفتابگردان مي باشد. همچنين در ارديبهشت كه گلخانه داران جهت كاهش شدت نور با گل يا رنگ پاشي نور را كم مي كنند اين بيماري ظاهر مي شود.

كنترل: استفاده از ارقام مقاوم ، حذف علفهاي هرز اطراف گلخانه، استفاده ازكود هاي حاوي فسفر بالاو قارچكشهايي نظير؛ كالكسين 75(تري دمرف ) سي سي در 100 آب ، توپاز(پنكونازول) 20سي سي در 100 آب

4-      ويروس موزائيك خيارز(C.M.V)

علائم ويروس ابتدا روي برگهاي جوان ظاهر مي شود و آنها را چروكيده با لبه هاي برگشته در مي آورد وسپس       فاصله ميان گره ها كوتاه و بوته به حالت روزت در مي آيد و ميوه حالت برجسته به خود مي گيرد. ناقلين اين بيماري شته ها مي باشند.

كنترل: استفاده از ارقام مقاوم، از بين بردن علفهاي هرز، مبارزه باحشرات مكنده از جمله شته ها، حذف بوته هاي آلوده و انتقال به بيرون از گلخانه و معدوم آن. هنوز هيچ سمي براي اين بيماري به بازار نيامده ولي مي توان با رعايت بهداشت زراعي و استفاده از سموم مسي از گسترش ويروس جلوگيري كرد.

5-      گموز خيار(Cladosporium cucmerium)

عامل اين بيماري قارچ است و بيشتر در گلخانه هاي سرد و مرطوب  و بدون تهويه بوجود مي آيد كه با بالا بردن دما و تهويه خوب از گسترش آن مي كاهد.

كنترل: استفاده از ارقام مقاوم، كنترل رطوبت ودماي گلخانه، آبياري قطره اي بجاي غرقابي ، در صورت نياز به قارچ كش، سمپاشي با اكسي كلرو مس 150گرم در 100ليتر آب ، كاربندازيم 100 گرم در 100ليتر آب، متالاكسيل مانكوزب 300گرم داخل سيستم قطره اي هر هزار متر مربع .

 ۶-      كفك خاكستري (Botrytis cirena)

علائم اين بيماري با مرگ بافت ساقه ها و با خسارت روي برگ ها ظاهر مي شود و همچنين آب گزيدگي و پوسيدگي گلبرگها . اين قارچ در ابتدا به رنگ قهوه اي و سپس خاكستري رنگ مي شود. شيوع آن بيشتر در رطوبت هاي بالاي 85% و كنترل نشدن تهويه است .

كنترل: كاهش رطوبت وكنترل تهويه ،حذف قسمتهاي آلوده،  استفاده قارچ كشهاي كاپتان و بندزي ميدازول .

موفق باشيد

عباسي

مقدمه

    با توجه به محدوديت منابع توليد از جمله خاك مناسب وآب، و وجود عواملي مانند توليد محصول در خارج فصل، پرورش گياه در مناطقي غير از رستنگاه طبيعي خود، پيشرس كردن محصولات، صرفه‌جويي و بهينه كردن مصرف نهاده‌ها، افزايش عملكرد در واحد سطح و در نتيجه افزايش سود و بهره‌وري اقتصادي بيشتر، ايجاد زمينه‌ اشتغال مولد براي فارغ‌ التحصيلان جديد كشاورزي و غيره، گسترش و توسعه توليدات گلخانه‌اي در نقاط مختلف كشور با حمايت بخش خصوصي و دولتي، طي سالهاي گذشته تا به امروز روند شتابان و فزاينده‌اي داشته است.

  برغم توفيقات حاصله، متأسفانه به نظر مي‌رسد كه گسترش و توسعه روند مذكور عمدتاً داراي ويژگي‌هاي صرفاً كمي بوده و اصول كيفي طراحي و ساخت گلخانه‌ها كمتر مورد توجه بوده است. به همين دليل در بعضي نقاط كشور عليرغم استقبال شايان توجه به عمل آمده از اين روش، طرح‌هاي گلخانه‌اي مطابق اهداف و پيش‌بيني‌هاي اوليه طراحان و عاملان آن پيش‌ نرفته و با مشكلات عمده‌اي روبرو گرديده است. يكي از عوامل اصلي محدود كننده بويژه در مناطق سردسير كشور، گرم كردن گلخانه و مصرف بالاي سوخت و مسائل و مشكلات مربوط به آن مي‌باشد. مصرف زياد سوخت در گلخانه‌ها به دليل طراحي نامناسب و غير اصولي از يك سو و مشكلات متعدد تأمين آن (بوروكراسي اداري، توزيع نامناسب يارانه، قيمت بالا، گراني كرايه حمل، عملكرد نامناسب سيستم توزيع و پرسنل آن و نرسيدن به موقع سوخت در زمان لازم) از سوي ديگر باعث بالا رفتن هزينه توليد، عدم صرفه اقتصادي و گاهي اوقات ايجاد ضررهاي هنگفت مالي و نهايتاً استيصال گلخانه‌دار و توقف كار خواهد شد.

زمان کاشت در فصل اول:

   زمان کاشت را باید طوری تعیین کنیم که نیاز کمتری به سیستم های گرمایشی یا به حداقل گرمایش نیاز باشد. طبق تحقيقي كه صورت گرفت هیچ یک از گلخانه داران زمان مشخصی را برای کشت ندارند ولی در حال حاضر بعلت هزینه بالای خرید سوخت حتمآباید کشت بموقع صورت گیرد تا حداقل نیاز به بخاری­ها باشد.

  در فصل اول کشت که همان اواخر تابستان است چون هوا گرم است ونیاز آبیاری خیار بالاست وبوته هم علفی رشد می­کند و ریشه هم گسترش نمی­یابد کمتر کشاورزان رغبت به کاشت نشان می­دهند ولی در حال حاضر بعلت برداشتن یارانه سوخت می­بایست اوایل مرداد ماه خیار راکشت کرد تا اوایل شهریور به بار بنشیند و حدود 3 ماه هم طول دوره باردهی است که با این اوصاف اواخر آذر ماه باردهی خیار به پایان می­رسد.

  ما تقریبآ از اواسط مهر ماه نیاز به سیستم گرمایشی داریم و حدود 45 روز به سوخت نیاز داریم، به صورتی که در هر هزارمترمربع به حدود7000 لیتر گازوئیل نیاز داریم و چون درابتدای برداشت هنوز هوا زیاد سرد نشده بخاری­ها فقط اواخر شب و نزدیک به صبح که هوا سرد است روشن می­شوند.

طبق جدول زیر ما در هزار متر مربع هزینه ها را محسبه وسود حاصله را بدست آوردیم.

2500عدد بذر و 7000 لیتر گازوئیل نیاز است

درصورتی که برداشت ما 10000 کیلو در هزارمترمربع باشد وخیار هم از قرارهر کیلو 500 تومان بفروش برسد کل فروش ما 5 میلیون است که اگر هزینه ها را از آن کم کنیم 2000000 سود فروش می­شود. این در صورتی است که ما خوشبینانه به قیمت فروش نگاه کنیم چون قیمت این محصول نوسانات زیادی دارد و نمی­توان روی آن حساب کرد.

زمان کاشت در فصل دوم:

 همان فصل کاشت زمستانه است، قبل از اینکه مسئله سوخت مطرح شود اکثر کشاورزان اوایل بهمنشروع به کاشت مستقیم می­کردند تا اواخر اسفند و نزدیک به عید نوروز خیار رابه بازار عرضه کنند چون در این موقع از سال بازار فروش بهتر از مواقع دیگر است .

در حال حاضر بعلت اینکه در بهمن ماه هوا سرد است ونیاز به سوخت زیادی جهت گرم کردن محیط کشت است، می­توان خیار را در اوایل اسفند کرد چون به قول ما یزدیها خرم زمین بالا آمده و رشد بوته ما هم سریع­تر است و هر چه بگذرد هوا گرم تر می­شود که حدود 40روز که بیشتر شب ها است به سیستم گرمایشی نیاز داریم که می­توان با مدیریت صحیح سوخت هزینه ها را پایین آورد.

نحوه کشت در فصل اول:

همان اوایل شهریور است که می­توان با کشت  را بصورت مستقیم انجام داد یعنی بذر رامستقیمآدر داخل گلخانه کشت کرد، چون درابتدا بحث سوخت مطرح نیست.

نحوه کاشت در فصل دوم:

 در فصل دوم که همان زمستان است باید کشت حتمآبصورت غیر مستقیم صورت گیرد، به این صورت که با استفاده از سینی­های کاشت نشاء را تولید و در گلخانه کشت کرد.

این روش محاسن زیادی دارد؛ یکی از محاسن آن که مد نظر ما است مصرف سوخت کمتر است، بدین صورت که اگر ما 5000 متر مربع سطح زیر کشت گلخانه داشته باشیم نیاز به 12500عدد بذر داریم که باید بذور را داخل سینی­های کاشت کشت کنیم و قسمتی از سالن را با نایلون جدا کرده وبا استفاده از یک بخاری گرمای آن را تآمین کنیم، سپس که نشاء ها به اندازه کافی رشد کردند به سالنها جهت کاشت انتقال دهیم.

حسن بعدی پیش رس کردند محصول است، چون درکشت مستقیم نمی­توان تمام سالن را یکنواخت گرم کرد و در این فصل حدود 10 روز طول می­کشد تا بذور ما جوانه زده و دو برگ کتیلودنی از خاک خارج شود در صورتی که در غیر مستقیم ظرف مدت 10 روز نشاء ما به 4 برگی می­رسد ولی در مستقیم همین 4 برگی شدن 25 روز طول می­کشد.

از محاسن دیگر این روش کنترل آفات وبیماریها درهمان اوایل کاشت است، چون بستر خاکی آلوده به قارچهای عامل بوته میری می­باشد باکشت در سینی کاشت بعلت وجود بستر ضد عفونی شده هیچ گونه آلودگی به عوامل بیماریزایی وجود ندارد در نتیجه مصرف سموم وهزینه آن هم کاهش می­يابد.

در این روش مصرف آب هم کاهش چشمگیری می­یابد و گیاه بوجود آمده بانشاء، بسیارقوی تر از گیاه کاشته شده به روش مستقیم است.

نحوه احداث گلخانه:

  گلخانه باید طوری احداث شود که حد اکثر نورگیری را داشته باشدو همچنین خلاف جهت بادهای غالب منطقه باشد.

تجارب نشان داده که اگر خواستیم اطراف گلخانه دیوار چینی کنیم حتمآفاصله تا سالن را رعایت کنیم تا موجب سایه اندازی به گیاه کاشته شده در سالن نشود که خود مشکلاتی را به وجود می­آورد ازجمله؛ زودتر سرد شدن سالن و روشن شدن سیستم گرمایشی که خود مصرف سوخت را نیز افزایش می­دهد و همچنین سبب بروز بیماری سفیدک سطحی می­شود.

نحوه نصب نایلون جلوی گلخانه(کلگی ها):

  طبق پژوهشی که انجام شد، اگر سرهای گلخانه یا بقول ما گلخانه­داران کلگی­های گلخانه را دو جداره کنیم می­توان تا 10% از مصرف سوخت را کاهش داد.

بدین صورت که ابتدا با همان روش قبلی نایلون را می­کشیم و باتخته ای که کمی ضخیمتر از روش معمول است با میخ محکم می­کنیم، سپس یک لایه دیگر از نایلون را دوباره روی آن می­کشیم و محکم می­کنیم در این حالت چون یک فضای خالی بین دو لایه نایلون بوجود می­آید خود یک حالت عایق ایجاد می­کند تا بادهای سرد کمتر به سالن نفوز کنند و گرمای حاصل از بخاری به بیرون نفوذ نکند.

نحوه نصب نایلون روی سقف گلخانه:

  در حال حاضر نایلون گلخانه را بصورت 8 متری  بریده و روی سقف گلخانه پهن کرده و نصب می کنندکه این خود به مرور زمان با سرد وگرم شدن نایلون سبب شل شدن آن می­شود که باد وسرما از زیر آن به داخل گلخانه نفوذ می­کنند كه نفوذ هوا سبب هدر رفتن مقدار زيادي گرما مي­شود. ما می­توانیم نایلون به عرض 10 متر تهیه کنیم و سقف گلخانه را یک تیکه بدون برش  با این نایلون بپوشانیم که همین کاررا بصورت آزمایشی سال قبل در فصل دوم که همان زمستان باشد انجام شد که خیلی در کاهش مصرف سوخت مثمر ثمر بوده، بدین صورت که در این فصل بعلت وجود سرما نسبت به سال قبل در همین زمان که نایلون 8 متری کشیده بودیم  در هزار مترمربع گلخانه 5% کاهش سوخت داشتیم و همچنین در مقابل وزش باد هم مقاومت بیشتر نسبت به روش قبلی از خود نشان داد.

سيستم گرمادهي:

  انرژي گرمايي گلخانه توسط سيستم­هاي گرمادهي تامين مي­شودتا دماي گياه و هوا تقريبآ ثابت بماند در تخمين سيستم­هاي گرمادهي احتياطات زير بايد مد نظر قرار گيرند:

ü    مصرف سوخت سيستم تاحدامكان كم

ü    تاحد امكان پخش گرما درجهت افقي و عمودي يكنواخت باشد

ü    كنترل سيستم آسان باشد

بطور كلي 3 روش براي كاهش مصرف انرژي وجود دارد:

Ø    گلخانه در دماي پائين­تري نسبت به قبل فعاليت كند

Ø    افزايش مقاومت حرارتي پوشش گلخانه (حفظ حرارت موجود)

Ø    كاهش تبادل هوا بين داخل وخارج گلخانه

روش اول بركمينه دماي موردنيازبراي رشدمحصول متكي است بنابراين مي­توان باتغييرواريته وانتخاب مناسب گياه به اين هدف نائئل آمد(وايت والدريچ،1980)

كاهش تبادل هوا مي­تواند باعث كاهش مصرف سوخت درحدود 10% گردد ولي ازطرف ديگرسبب افزايش رطوبت مي­گردد(2).

  تعبيه و استفاده از انواع سيستمهاي گرمايشي مناسب و مطمئن ذيل باتوجه به اقليم منطقه، نوع محصول و سطح گلخانه با رعايت سوخت مناسب و قابل دسترسي ضروري مي­باشد.

هيتر يا كوره­هاي دمنده هواي گرم، سيستم حرارت مركزي با لوله­هاي آب گرم (سيستم با آب گرم) و سيستم با بخار آب (پاگرمائي) استفاده از پرد ه­هاي ذخيره كننده انرژي داخل گلخانه جهت جلوگيري از بازتاب و انعكاس حرارت داخل گلخانه به بيرون به خصوص در شب و روزهاي سرد و ابري، استفاده از انرژي هاي نو مثل انرژي زمين گرمائي، انرژي حرارتي خورشيدي و ...

سيستم هاي حرارتي موضعي بخاريهاي كونوكسيوني يا همرفتي، بخاريهاي تابشي با انرژي هاي پائين، بخاريهاي گازي، بخاري هاي با سوخت فسيلي و ...

تذكر 1 :در صورت استفاده از موارد فوق الذكر رعايت كليه مسائل زيست محيطي و اثرات آلوده كنندگي داخل گلخانه­ها از نظرتوليد گازهاي سمي و… الزامي است.

تذكر 2: مخزن سوخت و لوله انتقال سوخت حتي المقدور بايد در محيط سرپوشيده بوده تا در برابرسرما و يخ زدگي كاملاً محافظت شود.

تذكر3: گلخانه­هايي كه مجهز به سيستم گاز رساني هستند، به دليل كاهش فشار و قطع گاز تعبيه مخزن گازوئيل در گلخانه الزامي است(2).

نحوه چیدمان بخاریها:

  کاری بود که در گلخانه انجام شد وخیلی در کاهش مصرف سوخت و همچنین کاهش مصرف سموم نقش چشمگیری داشت. بدین صورت که اگر طول گلخانه به حدود 50 متر برسد می توان باقرار دادن بخاری­ها در وسط گلخانه حرارت مطلوب رشد را ایجاد کنیم. که این روش مزایای زیادی دارد ازجمله: یکی از مزایا کاهش مصرف سوخت است که طبق برآورد  15% از مصرف سوخت را با این روش کاهش دادیم، البته ناگفته نماند که باید بااستفاده از نصب نایلون روی دهانه خروجی هوای گرم، هوای گرم رابه انتهای سالن ها هدایت کنیم.

  از مزایای ديگر كه دراين تحقيق بدست آمد کاهش چشمگیر مصرف سموم بود بخصوص قارچکشها بود. همانطور که تمام کشاورزان آگاهی دارند یکی از مهم­ترین بیماریهای گلخانه های خیارسبز پس از نماتد، سفیدک دروغی است که اگر کنترل نشود عرض مدت کوتاهی تمام محصول از بین می­رود، که کشاورز باخرید سموم خارجی گران قیمت تقریبآ هر 10روز یکبار بر علیه این بیماری مبارزه می کند، ولی در اين روش ما فقط در طول دوره کشت قبلی فقط 3 دفعه سم پاشی انجام داديم که یکی قبل از به نخ بستن بوته و یکی قبل از رسیدن به گل و یکی هم در طول برداشت .

از نظر مصرف آفت کش هم نسبت به سالهای قبل خیلی کمتر بود.

ازنظر مصرف برق هم نسبت به قبل 30% کاهش داشتيم.

نحوه قراردادن منبع سوخت:

 در گلخانه دو منبع سوخت داریم؛ یکی منبع اصلی است که ظرفیت آن از 20000 لیتر کمتر نیست و منبع دیگر یک منبع 1 الی2 هزار لیتری هست که بعضی از کشاورزان آن رانزدیک به گلخانه بین 2 سالن قرار داده­اند و برخی دیگر داخل یکی از سالن­ها .

کسانی که منبع را داخل سالنها قرار داده­اند همانند تحقيقي كه انجام شد سبب مي­شود تا در زمستان سوخت ما یخ نزندو همچنین گازوئیل گرم بماند که خود این گرم ماندن سبب بالا رفتن راندمان گرمایشی مشعلها مي­شود ومصرف سوخت هم کمترمي­شود.

ما حتی لوله­های حامل گازوئیل که بداخل سالنها کشیده شده بود رابا فوم عایق بندی کردیم که خود در گرم نگه داشتن گازوئیل نقش داشت.

نصب ترموستاتهای چند منظوره:

  از کارهای دیگری که روی آن بررسی شد نصب ترموستاتهای جند منظوره بود. این ترموستاتها دو سنسور دارد که یکطرف سنسور به دیگ وصل است و طرف دیگر در داخل فضای گلخانه آویزان است.

گرچه در تبلیغات خود عدد 30% را درکاهش مصرف سوخت آورده ولی درتحقيقي كه انجام شد تا20% مصرف سوخت را پائين مي­آورد.

ازمزایای دیگر این نوع ترموستاتها کاهش مصرف کابل برق در داخل داخل سالنها است و همچنین دیگر نیازی به ترموستات در وسط سالن نیست، فقط یک سنسور کوجک در وسط آویزان است .

  از مزایای دیگر دارا بودن دماسنج ماکزیمم ومینیمم است که می­توان دما را در هر لحظه مشاهده کرد و به عملکرد بخاری­ها را بادیدن سردترین درجه حرارت ثبت شده پی برد.

ترموستاتهای قدیمی بعلت نفوذ رطوبت داخل آنهاسبب سوختن سیم فاز داخلی می­شدند و یا سبب سوختن رله مشعل که این ترموستاتهای جدید این مشکل را نیز مرتفع ساختند.

 نحوه عملکرد ترموستاتهای چند منظوره:

 نحوه عملکرد آن بدین صورت است که با سرد شدن گلخانه سنسورآویزان شده وسط سالن نیز سرد می­شود وسبب روشن شدن مشعل می­گردد، مشعل دیگ را داغ می­کند بدون آنکه فن روشن شود که می­توان دمای دیگ را نیز روی مانیتور نصب شده کنار بخاری مشاهده کرد سپس سنسور نصب شده روی دیگ در اثر داغ شدن سبب فعال شدن فن می­گردد که هوای خروجی در همان ابتدا گرم است. در حالی که درترموستاتهای قدیمی که در حال حاضر نیز اکثر بخاریهای گلخانه ها با همین کار می کنند فن ومشعل بطور همزمان روشن می­شوند که ابتدا چند دقیقه باد سرد از دهانه خروجی بخاری خارج می­شود و به مررو گرمتر می­شود. وحتی امکان دارد مشعل فعال شود ولی فن کار نکند که احتمال آتش سوزی نیز هست.

 بالا بردن راندمان بخاريها با جلوگيري ازخروج هواي گرم از دودكش:

 در اين كارپژوهشي بانصب كردن يك بخاري كوچك روي دودكش توانستيم راندمان گرمايشي بخاري را تا 22% افزايش دهيم بطوري كه راندمان در بخاريهاي قبلي حدود70% بود يعني 30% از حرارت ازطريق دودكش ازدسترس خارج مي­شد. طبق فرمول زير توانستيم راندمان اين بخاري­ها را محاسبه كنيم:

                                                                                           100 *( 70 - 90 )   

Fr=----------=22%                                  

                                                                                                                   90

يعني راندمان توانستيم راندمان را به 90% برسانيم بطوري كه در هر 2000 مترمربع گلخانه 3 عدد از اين بخاريها كفايت مي­كند. بعلت اينكه به تازگي اين بخاري­ها را نصب كرديم هنوز مصرف سوخت رانتوانستيم بدست بياوريم، با اين حال مشخص است كه نقش بسزايي دركاهش مصرف سوخت دارد.

نتیجه گیری:  

  هرچند روشهای بکاربرده شده می­تواند تا50% از مصرف سوخت و 30% از مصرف برق و 50% مصرف سموم را کاهش دهد، ولی هنوز روشها یی هست که باید در مورد آنها تحقیق و بررسی شود، که بصورت کلی به آنها اشاره می­کنیم:

1- در کشت فصل زمستانه می­توان همانند کشت در هوای آزاد در داخل گلخانه با استفاده از احداث تونلهای کوچک با نایلون، بذر را زیر آنها کشت کنیم تا نیاز به حداقل گرمایش باشد که این کار نیز در منطقه ما برخی از کشاورزان انجام می­دهند.

2- به تازگی در بعضی از گلخانه ها قسمت قوس دار بالای گلخانه را با نایلون از قسمت پائین جدا می­کنند که به گفته یکی از کشاورزان که این روش را به کاربرده مصرف سوخت یک سوم شده است.

3-  تمیز کردن جدار مخزن داخلی بخاری، بطوریکه به ازای 3 میلیمتر دوده راندمان بخاری 30% کاهش می­یابد.

4- گلخانه‌های خورشیدی راهکاری مناسب برای بهینه سازی مصرف سوخت در زمینه کشاورزی: از مقاله؛ سيد احمدرضا فخارزاده1                                     محمدرضا نبي‌فر2

  بكارگيري ساده فن‌آوري‌هاي‌ نوين جهت استفاده از انرژي‌ خورشيدي، به عنوان يك منبع مفيد، سالم و بي‌خطر انرژي براي گرم كردن گلخانه‌هاي كشاورزي، علاوه بر كاهش قابل توجه مشكلات گلخانه‌داران و مسئولين ذيربط در رابطه با سوخت، گامي مهم در صرفه‌جويي مصرف سوخت‌هاي فسيلي كشور و حفظ ذخاير آنها براي آيندگان و جلوگيري از آلودگي هوا و محيط زيست خواهد بود. گلخانه‌هاي خورشيدي هم در مقياس كوچك و خانگي و هم در مقياس بزرگ و تجاري، در طرح‌هاي گوناگون و بوسيله اشخاص و يا گروه‌هاي مختلفي از كشورهاي مختلف جهان طراحي و ساخته شده و بسياري از اين طرح‌ها موفق بوده‌اند. با مطالعه انواع طرح‌هاي مختلف و هزينه ساخت آنها مي‌توان چنين نتيجه گرفت، اگر بدون افزايش فاحشي در هزينه ساخت گلخانه‌ها، روشي براي كاهش اتلاف حرارتي در شب‌هاي سرد پيدا شود تعداد بيشماري از گلخانه‌هاي خورشيدي طراحي و ساخته خواهند شد و كاربرد وسيعي در آينده در سطح كشور پيدا خواهند كرد.

   (1) كارشناس ارشد كشاورزي                               (2)  كارشناس ارشد مكانيك

 چند توصیه جهت گلخانه های درحال احداث :

         احداث گلخانه در موقعيت هاي جغرافياي مناسب.

·        تعيين استاندارد مصرف سوخت از طرف سازمان بهينه سازي مصرف سوخت

·        براي احداث گلخانه هاي كشور (نظام نامه گلخانه تصويبي وزارت جهاد كشاورزي)

          احداث گلخانه در قالب مجتمع گلخانه­ای

·        بهينه سازي مصرف سوخت در گلخانه­ها ي موجود

·   ازرده خارج كردن هيترهاي دست ساز وجايگزيني با هيترهاي باراندمان بالااستفاده از اتوماسيون سيستم يكپارچه واستفاده از سيستم كنترل  هوشمندجايگزيني سوخت گاز(طبيعي يا مايع)بجاي سوخت نفت گاز(امكان استفاده از اگزوز خروجي بعنوان منبع تامين دي اكسيدمورد نيازگياه وكاهش شدت مصرف سوخت)

·        استفاده از مزيت­هاي نسبي جغرافيايي براي توليد محصولات گلخانه­اي

·        استفاده از روش­هاي نوين تهويه درزمستان

·   استفاده از سيستم يكپارچه توزيع براي تعيين ميزان تخصيص سوخت ازطرف شركت ملي پخش فراوردههاي نفتي(1).

چند توصيه جهت صرفه جويي در مصرف انرژي:  

v    كاهش نفوذ هوا به داخل گلخانه

v    ايجادپوشش مضاعف(بخصوص در شب)

v    استفاده از روكش هاي حرارتي

v    عايق بندي فوداسيون گلخانه

v    تميز وتنظيم نمودن تجهيزات گرمايي

دريك گلخانه از انرژي حرارتي براي گرم كردن وانرژي الكتريكي براي بكارانداختن موتورها، لامپ هاوكنترل كننده­ها استفاده مي­شوداز آنجا كه 15%-40% ازهزينه هاي توليد محصول را انرژي مصرفي تشكيل مي­دهد بايد توجه ويژه­اي به اين بخش صورت پذيرد.

امروزه به كمك سيستم هاوروش­هاي نويني كه در چند سال اخيرتوسعه يافته­اند مي­توان غالب گلخانه هاي قديمي را به گونه­اي بازسازي نمود كه از نقطه نظر مصرف انرژي قابل رقابت با ساختمانهاي جديد و امروزي باشند(1).

باتشكر

 اسمعيل عباسي سريزدي

روشهاي مبارزه:

 مبارزه عليه نماتدچندان آسان نيست زيرا در داخل خاك يا نسوج گياهي  كه   كمتر نفوذپذير است زندگي مي كنند و دسترسي به آنها آسان نيست.

الف: مبارزه زراعي: يكي از روشهاي گياهي متناوب است. يعني بايد دقت شود كه گياه ميزبان به صورت مداوم كشت نشود. مبارزه بر عليه علفهاي هرز ميزبان نماتدها، استفاده از اقدام مقاوم نيز مؤثراست.

رعايت نكات زير نيز مي تواند مفيد باشد:

1-پرهيز از استفاده از بذر، غده يا پياز آلوده.

2-جلوگيري از حمل و نقل خاك و اندامهاي گياهي آلوده (قرنطينه) از نقاط آلوده به سالم.

3-درصورت امكان سوزان يا كپوست كردن بقاياي گياهاي آلوده (كپوست زماني مؤثر است كه حرارت از ˚c45 –60 درجه بالاتر رود).

ب: مبارزه بيولوژيكي :كشت گياهان از جنس Togetenكه ترشحات ريشه آنها سمي است. برعليه Pretjlenchui وTylenehorhynchunروي گياهان خانواده  رزارسه مفيد بوده.

نماتدها هم مانند حشرات داراي دشمنان طبعيي هستند كه شامل پروتوزورترها ، قارچها ، نماتدهاي شكارچي، كنه ها و غيره مي شود. هرچند استفاده از اين موجودات آسان نيست ليكن افزايش هموس خاك باعث افزايش جمعيت آنها مخصوص پروتوزوئرها مي شود و يك تعادل نسبي در خاك به وجود مي آيد.

ج: مبارزه فيزيكي: نماتدها نسبت به حرارت بالا خاص هستند. لذا از حرارت مي توان براي ضد عفوني خاك گلخانه ها ،‌غده ها و پيازهاي آلوده و غيره استفاده كرد.

د:مبارزه شيميايي: درمحصولات گرانقيمت و بخصوص در شرايطي كه تناوب مناسب نيست روش مؤثري است كه باعث حذف يا كاهش جمعيت نماتدها مي شود.در پاره اي از مورد ديده شده كه باعث افزايش باكتري هاي تثبيت كننده است و افزايش رشد گياه مي شود.البته اين روش گران است و استفاده متوالي ازآن ممكن است باعث ايجاد آلودگي خاك و بهم خوردن تعادل بيولوژيكي آن شود.

 تركيبات نماتدكش:

اين تركيبات نماتد را حذف نمي كنند بلكه جمعيت را تا زير سطح زبان اقتصادي پائين مي آورند. اغلب نماتدكشها قبل از كاشت مصرقمي شوند. بعضي از تركيبات جدي را مي توان پس از كاشت و روي گياه مصرف نمود، البته تعداد آنها كم است.

اين تركيبات ممكن است به صورت گاز، مايع يا جامد مصرف شوند.كارآيي مواد گازي يا مايعي كه به صورت گاز در مي آيند بهتر است و تعداد بيشتري از نماتدها را از بين مي برد. زيرا اين تركيبات بهتربه درون ذرات خاك نفوذ مي كنند. تركيبات جامدبايد با آب مخلوط شوند يا با خاك مخلوط شده وسپس مزرعه آبياري شود. بعضي از اين تركيبات نيز به صورت گرانول هستندكه پس از آبياري (مصرف)به صورت گاز در مي آيند. اين تركيبات را مي توان همراه با كود و يا مستقل در سطح مزرعه پاشيده و سپس با خاك مخلوط نمود. تركيبات مايع نيز به كمك سمپاش در خاك پاشيده مي شود. خاك درون مزرعه پاشيده مي شود.خاك مزرعه بايد كاملاً نرم باشد تا نماتدكش به صورت يكنواخت و كامل با خاك مخلوط شود. در هنگام سمپاشي بايد خاك از وضعيت مناسب برخوردارباشد. حرارت نيز از ديگر عوامل مؤثر است. بخصوص در مورد فوميگانت ها حرارت نبايد از 10 درجه كمتر باشد. حرارت مناسب 15 تا 20درجه سانتي گراد است(در عمق 20 سانتي متري). پس از سم پاشي مزرعه آبياري مي شود ويا غلطك زده مي شودياهردومورد بهتر است كه سطح مزرعه با پلاستيك پوشانده شود.اغلب نماتدكش ها براي انسان سمي هستندوبايد با دقت مصرف شود.

 مهمترين تركيبات نماتدكش عبارتند از:

1-DD (Dichloropropame-dichloropropeme)كه مايع تدخيني است.

۲- B romure demethgle كه خيلي گازي است.

۳-Dibromoè tham (Dibromuredethglene) كه فوميگانت است.

۴-Vapam

۵- Trapex(Isothiocgamatedemethgle)

۶- Sulfur de

سم دیکلروس: به میزان ۱۲۰ سی سی در ۱۰۰لیتر آب- زمان سمپاشی غروب خورشید که پنجره سالن ها بسته است.

سم پی متروزین (چس): به میزان ۱۰۰ گرم در ۱۰۰لیتر آب- زمان سمپاشی صبح بعد از طلوع یا ۲ساعت قبل از غروب خورشید.

سم اکسی دمیتون متیل: به میزان ۱۰۰سی سی در ۱۰۰ لیتر آب .

 سم هوستاکوئیک: به میزان ۱۰۰سی سی در ۱۰۰ لیتر آب .

 پریمیکارپ:باخاصيت تدخيني و سريع الاثر. زمان سمپاشی غروب خورشید که پنجره سالن ها بسته است. به میزان ۵۰ گرم در ۱۰۰ لیتر آب.   

بین این سموم بهترین سم شته کش مورد مصرف گلخانه پی متروزین یا چس است که دوره کارنس آن ۳روز است و سمی سیستمیک است.

سموم کنه کش(Acaricide): 

سم بروموپورپیلات(نئورون): کنه کشی غیرسیستمیک و تماسی است میزان مصرف ۱۰۰سی سی در ۱۰۰ لیتر آب + ۲۰سی سی مواد مویان یا روغنهای مخصوص سموم کنه کش که در این میان روغن بیولوژیک DG آزنظر تجربه خودم بهتر جواب داده  زمان مصرف صبح زود قبل از طلوع یا بعداظهر بعد از غروب خورشید.

سم آبامکتین(ورتی مک): کنه کشی باخاصیت تماسی-گوارشی ونفوذی که روی مینوز برگ هم تاثیر دارد. میزان مصرف ۶۰سی سی در ۱۰۰ آب۲۰سی سی مواد مویان یا روغنهای مخصوص سموم کنه کش که در این میان روغن بیولوژیک DG آزنظر تجربه خودم بهتر جواب داده .زمان مصرف صبح زود قبل از طلوع یا بعداظهر بعد از غروب خورشید. 

سم فن پيروكسي ميت (اورتوس):  کنه کشی غیرسیستمیک و تماسی و گوارشی ميزان مصرف ۵۰سي سي در ۱۰۰ ليتر آب.

تتراديفون: کنه کشی غیرسیستمیک باخاصیت تماسی و نفوذي. طيف وسيعي از كنه ها را در مرحله تخم و سنين جوان لاروي را كنترل مي كند.به ميزان ۱۰۰سي سي در ۱۰۰ آب .

پروپارژيت(امايت):کنه کشی غیرسیستمیک باخاصیت تماسی و دوام طولاني كه از طريق تنفس هم روي كنه مؤثر است. به ميزان ۱۰۰سي سي در ۱۰۰ آب .

هگزي تيازوكس(نيسورون):  کنه کشی غیرسیستمیک تماسی و گوارشي و نفوذي باخاصیت تخم كشي ولارو كشي كه طيف وسيعي از كنه ها را در مرحله تخم و لاروي وپورگي را كنترل مي كند وكنه هاي ماده بالغ را عقيم مي كند.به ميزان ۶۰ سي سي در ۱۰۰ آب.

فن پروپاترين(دانيتل): حشره كش وكنه كشي غير سيستميك با نحوه اثر تماسي گوارشي كه روي كنه هاي خانواده اريوفيده تاثيري ندارد.به ميزان ۱۰۰سي سي در ۱۰۰ آب . 

اوبرون: از كنه كشهاي جديدي است كه به بازارعرضه شده و روي كنه هم تاثير خوبي داشته.

بهترين كنه كش مورد استفاده در گلخانه هگزي تيازوكس است كه دوره كارنس آن هم ۳ روز است سپس اوبرون است .

سموم مورد استفاده روي مينوز برگ خوار:

سم تريگارد:حشره كشي سيستميك كه از طريق برگ يا ريشه جذب ميشود.ميزان مصرف ۲۵گرم در ۱۰۰ليتر آب و زمان سمپاشی صبح بعد از طلوع یا ۲ساعت قبل از غروب خورشید.

سم آدميرال: حشره كشي است كه روي هورمون رشد حشرات تآثير مي گذاردكه مي تواند شپشكها و سفيدبالكها و پسيلهارا كنترل كند. اين حشره كش را بايد زماني استفاده كرد كه حشره تازه از تخم خارج شده است.به ميزان ۱۰۰سي سي در ۱۰۰ آب .

كلرپريفوس(دورسبان): حشره كشي تماسي باخاصيت نفوذي و همچنين خاصيت كنه كشي نيز دارد. به میزان ۱۲۰ سی سی در ۱۰۰لیتر آب- زمان سمپاشی غروب خورشید که پنجره سالن ها بسته است.

بهترين سم درحال حاضر تريگارد است كه سم اختصاصي مينوز است با دوره كارنس ۱تا ۳ روز.

سموم مورد استفاده جهت سفيد بالك گلخانه:

موسپيلان(استامي پرايد):حشره كشي  سيستميك تماسي وتدخيني و گوارشي باخاصيت نفوذي از طريق برگ  كه جهت كنترل بسياري از آفات مكنده از جمله پسيل پسته (شيره تر)و برخي لاروها بكار ميرود. ميزان مصرف در گلخانه ۵۰گرم در ۱۰۰ ليتر آب. زمان سمپاشی صبح بعد از طلوع یا ۲ساعت قبل از غروب خورشید.  

 ايميداكلوپرايد(كنفيدور):حشره كشي  سيستميك و گوارشي با اثر تماسي روي آفات مكنده از جمله سفيد بالكها از گياه از طريق ريشه هم اين سم را جذب مي كند.ميزان مصرف ۵۰سي سي در ۱۰۰ ليتر آب.زمان سمپاشی صبح بعد از طلوع یا ۲ساعت قبل از غروب خورشید.  

سموم مورد استفاده جهت لارو هاي برگ خوار:

ديازينون: به ميزان ۱۰۰سي سي در ۱۰۰ آب .  

پرمترين:به ميزان ۱۰۰سي سي در ۱۰۰ آب .نكته:اين دو سم را تا قبل از گلدهي مي توان استفاده كرد.

ايندوكاسكارب(آوانت): حشره كشي است سيستميك كه بعد از جذب روي سيستم مركزي اعصاب حشره تاثيرو سبب فلجي و توقف تغذيه مي گردد. كه بهترين سم جهت مباترزه با برگ خوار درگلخانه است . ميزان مصرف ۲۰سي سي در ۱۰۰ ليتر آب .